Waarom hoogbegaafden met kerst meer behoefte hebben aan betekenis, verbinding en diepgang
Kerst en de stille honger naar betekenis
Voor veel mensen is kerst een periode van lichtjes, samenzijn en tradities die ieder jaar trouw terugkeren. Voor hoogbegaafde kinderen en volwassenen is kerst vaak méér dan dat. Er ligt een laag onder die niet iedereen ziet. Een stille gevoeligheid. Een verlangen naar iets wat echter, dieper en betekenisvoller is dan wat aan de oppervlakte zichtbaar is.
Hoogbegaafden voelen vaak intens. Niet alleen plezier, maar ook stilte, symboliek, verbondenheid — én pijnlijke incongruentie. Ze merken wanneer iets klopt, en wanneer het slechts een ritueel is dat herhaald wordt omdat “het nu eenmaal zo hoort”. En juist in december, wanneer de wereld zachter lijkt te fluisteren en de dagen donkerder worden, komt dat vermogen sterker naar voren.
De december vragen die niet iedereen stelt
Veel hb-volwassenen herkennen de neiging om, juist rond kerst, stil te staan bij de grote vragen van het leven. Niet uit zwaarte, maar omdat kerst uitnodigt tot reflectie. Ze mijmeren over hoe het jaar is geweest, over verbinding, over relaties die wel of niet kloppen, over wat ze missen of waar ze naar verlangen.
Een cliënt vertelde ooit:
“Iedereen is bezig met het kerstdiner en ik vraag me af: waarom zitten we hier eigenlijk? Waar draait het om?”
Dat is existentiële intelligentie — een manier van voelen en denken die door Howard Gardner wordt beschreven als het vermogen om betekenis te zoeken in het grotere geheel. Veel hoogbegaafde mensen herkennen deze innerlijke laag, vaak al vanaf jonge leeftijd. Het kind dat naar de kerstboom kijkt en fluistert: “Wat vieren we precies?” is veel typischer dan men denkt.
Wanneer schoonheid en overweldiging samenkomen
Kerst brengt schoonheid: lichtjes, muziek, verhalen, rituelen die generaties verbinden. Maar voor hb-kinderen en -volwassenen die gevoelig zijn voor prikkels, emoties en sociale verwachtingen, kan kerst tegelijkertijd een bron van overweldiging zijn.
Niet door één ding, maar door de optelsom:
het huis dat voller is dan normaal,
gesprekken die niet altijd oprecht voelen,
lichtjes en geluiden die sterker binnenkomen,
familiepatronen die ineens weer in werking treden,
verwachtingen die ongemerkt op de schouders landen.
Veel hb-mensen voelen subtiel de onderstroom in een ruimte: wie zich niet fijn voelt, wie spanning met zich meedraagt, wie niet zegt wat hij voelt. Silverman schrijft dat hoogbegaafden vaak een sterk ontwikkelde gevoelsantenne hebben voor wat onuitgesproken blijft.
En dat maakt kerst niet alleen warm — maar ook intens.
De zoektocht naar echtheid
Hoogbegaafde mensen zijn vaak allergisch voor oppervlakkigheid. Een perfect gedekte tafel zegt hen minder dan een echt gesprek. Een dure kerstcadeaulijst minder dan een oprechte vraag. Ze verlangen naar verbondenheid die niet gemaakt is, maar voelbaar.
Een hb-moeder vertelde:
“Ik kan genieten van kerst, maar alleen als er ruimte is om even stil te zijn. Niet die opgeplakte gezelligheid, maar gewoon: écht zijn.”
Dat verlangen naar echtheid is geen “dramatische gevoeligheid”, maar een diep menselijk basisproces. Onderzoek van Steger laat zien dat betekenisvolle ervaringen de psychologische stress verlagen en juist zorgen voor vervulling en rust.
Wanneer kerst draait om “hoe het moet”, voelt het voor hb’ers vaak leeg. Wanneer kerst draait om waarden, verbondenheid of ritueel, voelt het juist vervullend.
Hoe kerst zachter en echter kan worden voor hb-profielen
Wat veel hoogbegaafde mensen helpt, is niet méér doen — maar minder. Niet alle tradities hoeven doorgezet als ze niets bijdragen. Niet elk moment hoeft gevuld. En niet iedereen hoeft aan tafel te zitten als het ten koste gaat van rust.
De mooiste kerstmomenten ontstaan vaak in de tussenruimtes:
tijdens een wandeling na het eten,
in een spontaan gesprek bij het raam,
in een gedeelde stilte terwijl de kaarsen branden,
in een ritueel dat juist klein en eenvoudig is.
Veel hb-kinderen bloeien op wanneer ze weten dat ze zich mogen terugtrekken zonder schuldgevoel. Veel hb-volwassenen voelen zich beter wanneer er ruimte is voor stilte, diepte, reflectie of betekenis — en wanneer de sfeer niet dwingt, maar uitnodigt.
Kerst wordt niet waardevoller door perfectie, maar door aanwezigheid.
Niet door drukte, maar door echtheid.
Niet door verwachtingen, maar door verbinding.
📚 Literatuurlijst
Gardner, H. (1999). Intelligence reframed: Multiple intelligences for the 21st century. Basic Books.
Kieboom, T. (2014). Meer dan intelligent: Kracht en kwetsbaarheid van hoogbegaafde kinderen. Lannoo.
Silverman, L. K. (2013). Giftedness 101. Springer Publishing.
Steger, M. F. (2012). Making meaning in life. Psychological Inquiry, 23(4), 381–385.