De decembergolf: wanneer emoties groter worden dan het moment

Er is een moment in december waarop veel hoogbegaafde kinderen ineens veranderen. Soms is het subtiel: een blik die net iets langer blijft hangen, een traan die sneller opwelt, een stilte die geen rust maar spanning uitademt. Soms is het onverwachter: een huilbui aan tafel, een boze reactie terwijl niemand begrijpt waar het vandaan komt, of een kind dat zich ineens terugtrekt in z’n kamer terwijl het huis vol lichtjes staat.

Voor ouders voelt het vaak alsof de emoties uit het niets komen. Maar dat is bijna nooit zo.
Hoogbegaafde kinderen beleven de maand anders. December schuift als een golf over hen heen—een golf van indrukken, verwachtingen, herinneringen, geluiden, warmte, chaos, lichtjes, veranderingen, en vooral: emoties die niet te stoppen zijn, maar door hen heen gaan als een stroom die ze amper kunnen sturen.

Veel van deze kinderen hebben een binnenwereld die dieper resoneert. Waar andere kinderen door het programma van de dag heen bewegen, worden hoogbegaafde kinderen geraakt door de symboliek achter al die dingen: dat een jaar bijna voorbij is, dat families samenkomen, dat er verhalen worden gedeeld die niet altijd kloppen met wat ze voelen, dat het mooi moet zijn, terwijl hun lichaam soms juist anders vertelt.

Een meisje van zeven zei eens: “Iedereen doet blij, maar ik voel ook iets verdrietigs in de kamer.”

Zo’n zin komt niet voort uit dramatiek. Het is existentiële gevoeligheid—die diepe laag die veel hb-kinderen hebben, waarin emoties dieper binnenkomen dan hun omgeving verwacht.

Een wereld die verandert terwijl het kind houvast nodig heeft

Kerst brengt veranderingen met zich mee, soms dagelijks. Klassen draaien anders, er wordt geoefend voor optredens, de routines vallen weg, er zijn feestjes op school, familiedagen, cadeautjes, andere bedtijden, drukke supermarkten, verwachtingen over gedrag, kleding die net anders voelt op de huid.
Voor een hb-kind dat leunt op voorspelbaarheid, kan elk van die kleine verschuivingen een rimpel maken die groter wordt in hun binnenwereld.

En dan de spanning—niet alleen hun eigen vreugde of zenuwen, maar ook die van anderen. Hoogbegaafde kinderen hebben vaak een verfijnde emotionele antenne. Ze voelen hoe een ouder stress heeft over de planning, hoe iemand moe is, hoe er iets onuitgesproken in de lucht hangt. Ze nemen het op, soms zonder woorden, vaak zonder dat ze zelf precies begrijpen wat van hen is en wat van de ander.

Aan het einde van de dag is hun systeem vermoeid… en vaak is het dan pas avond.

De zware last van ‘het moet leuk zijn’

Kerst mag leuk zijn, maar precies die verwachting kan voor hb-kinderen beklemmend zijn. Want diepere denkers vragen zich af: Wat betekent leuk? Waarom moet het leuk? Voor wie? Wat als ik me vandaag níet zo voel?

Ze voelen dat mensen om hen heen hard hun best doen om gezelligheid te creëren, maar dat maakt het moeilijk om hun eigen emoties ruimte te geven. Veel hb-kinderen laten spanning niet los op school of tijdens een familiebezoek, maar pas thuis—bij die ene volwassene die ze wél vertrouwen om volledig zichzelf te zijn.

De meltdown aan het einde van de dag is geen teken van mislukking. Het is een teken van veiligheid.

Zoals een vader eens zei: “Hij stort bij mij in omdat ik de plek ben waar hij eindelijk niet meer hoeft te knikken en glimlachen.”

Wanneer emoties te groot worden voor een klein lijf

Voor hb-kinderen die intens voelen, kan een kleine teleurstelling aanvoelen als een barst in een glazen schaal. Een opmerking die terloops wordt gemaakt, kan dagenlang blijven hangen. Een moment van miscommunicatie tijdens een spelletje voelt alsof de wereld uit evenwicht raakt.

Het is niet alleen het feit dat pijn doet, maar alles wat hun brein eraan koppelt: rechtvaardigheid, bedoeling, betekenis, het grotere plaatje. Bij kerst worden die betekenissen vermenigvuldigd.
Het kind reageert niet op één gebeurtenis — het reageert op het hele verhaal eromheen.

Daarom barsten ze soms in tranen uit om iets kleins. Niet omdat dat kleine ding groot was, maar omdat het de druppel was na een maand vol indrukken.

Hoe je als ouder rust terugbrengt in een intense december

Hoogbegaafde kinderen hebben rond kerst geen extra uitleg nodig, maar extra ruimte. Ruimte om even weg te stappen. Ruimte om niet te hoeven praten. Ruimte om terug te keren naar iets vertrouwds: een boek, een stoel bij het raam, een rondje door de tuin, een zachte deken, een rustig hoekje. Wat voor anderen voelt als terugtrekken, voelt voor hen als thuiskomen in hun zenuwstelsel.

Het mooiste is wanneer een ouder fluistert: “Je hoeft niet mee te doen als het te veel is.” of “Je mag even een pauze nemen, ik ben hier.”

Deze zinnen maken kerst niet minder bijzonder. Ze maken het veiliger.

Want uiteindelijk is kerst niet bedoeld om perfect te zijn of om verwachtingen te vervullen.
Kerst is de tijd waarin een kind — hoogbegaafd of niet — zou moeten kunnen voelen dat het geliefd is, precies zoals het is, met alle intensiteit en alle emoties die daarbij horen.

Literatuurlijst

Aron, E. N. (1997). The highly sensitive person. Broadway Books.
Dabrowski, K. (1972). Positive disintegration. Little, Brown & Co.
Kieboom, T. (2014). Meer dan intelligent: Kracht en kwetsbaarheid van hoogbegaafde kinderen. Lannoo.
Piechowski, M. M. (2006). “Mellow out,” they say. If I only could: Intensities and sensitivities of the young and bright. Yunasa Books.
Silverman, L. K. (2013). Giftedness 101. Springer Publishing.